- CBAM là công cụ của EU nhằm áp giá carbon lên hàng hóa nhập khẩu có cường độ phát thải cao.
- 6 nhóm ngành hàng đầu tiên bị ảnh hưởng bao gồm sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro.
- Doanh nghiệp cần chuẩn bị hệ thống báo cáo phát thải khí nhà kính và chuyển đổi quy trình sản xuất xanh.
- VPL hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tư vấn thủ tục hải quan và giải pháp vận tải tối ưu cho hàng hóa xuất khẩu sang EU.
CBAM là gì và tại sao doanh nghiệp Việt Nam cần quan tâm?
Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (Carbon Border Adjustment Mechanism - CBAM) là một chính sách môi trường quan trọng của Liên minh Châu Âu (EU). Mục tiêu cốt lõi của CBAM là đảm bảo sự công bằng giữa các nhà sản xuất trong EU – vốn đang phải tuân thủ các tiêu chuẩn phát thải nghiêm ngặt – và các nhà sản xuất nước ngoài. Bằng cách áp một mức phí carbon lên hàng hóa nhập khẩu dựa trên lượng khí thải nhà kính phát sinh trong quá trình sản xuất, EU muốn ngăn chặn tình trạng 'rò rỉ carbon' (carbon leakage), khi các doanh nghiệp chuyển sản xuất sang các quốc gia có quy định lỏng lẻo hơn.
Đối với Việt Nam, EU là một trong những thị trường xuất khẩu hàng đầu. Việc áp dụng CBAM không chỉ là một rào cản kỹ thuật mới mà còn là một tín hiệu mạnh mẽ về xu hướng thương mại xanh toàn cầu. Các doanh nghiệp không kịp thích ứng có thể đối mặt với chi phí tăng cao và mất đi lợi thế cạnh tranh tại thị trường này.
Các nhóm hàng hóa nằm trong phạm vi điều chỉnh của CBAM
Trong giai đoạn đầu triển khai, EU tập trung vào các ngành công nghiệp có nguy cơ rò rỉ carbon cao nhất và có cường độ phát thải lớn. Dưới đây là danh sách các mặt hàng chủ lực mà doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý:
| Ngành hàng | Đặc điểm tác động |
|---|---|
| Sắt và thép | Đây là nhóm hàng chịu ảnh hưởng lớn nhất do khối lượng xuất khẩu từ Việt Nam sang EU đáng kể. |
| Nhôm | Các sản phẩm từ nhôm và hợp kim nhôm đều nằm trong danh mục kiểm soát. |
| Xi măng | Mặc dù khối lượng xuất khẩu trực tiếp sang EU không quá lớn nhưng quy trình sản xuất xi măng có mức phát thải rất cao. |
| Phân bón | Các loại phân bón hóa học phục vụ nông nghiệp. |
| Điện | Áp dụng cho việc truyền tải và mua bán điện năng xuyên biên giới (ít tác động trực tiếp đến VN hơn các nhóm khác). |
| Hydro | Sản phẩm năng lượng mới đang được EU khuyến khích nhưng vẫn kiểm soát phát thải. |
Lưu ý rằng danh mục này có thể được EU mở rộng trong tương lai để bao gồm cả các sản phẩm hạ nguồn hoặc các ngành hàng khác như nhựa và hóa chất.
Lộ trình triển khai: Từ báo cáo đến thực thi tài chính
Cơ chế CBAM không được áp dụng ngay lập tức một cách toàn diện mà chia thành các giai đoạn để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị:
1. Giai đoạn chuyển tiếp (Transition Phase)
Trong giai đoạn chuyển tiếp (01/10/2023 – 31/12/2025), các nhà nhập khẩu hàng hóa vào EU chỉ có nghĩa vụ báo cáo hàng quý lượng phát thải khí nhà kính có trong sản phẩm (bao gồm phát thải trực tiếp và gián tiếp) mà chưa phải nộp phí carbon. Mục đích là để thu thập dữ liệu và giúp các bên làm quen với quy trình tính toán. Từ năm 2026, doanh nghiệp Việt Nam cần cung cấp cho đối tác nhập khẩu tại EU dữ liệu phát thải thực tế đã được thẩm định để phục vụ tờ khai CBAM hằng năm; nếu không có dữ liệu, nhà nhập khẩu có thể phải dùng giá trị mặc định, thường bất lợi hơn.
2. Giai đoạn thực hiện đầy đủ (Definitive Phase)
Giai đoạn chính thức bắt đầu từ 01/01/2026: chỉ người khai CBAM được cấp phép mới được nhập khẩu hàng CBAM vượt ngưỡng 50 tấn/năm, và phải nộp chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải. Chứng chỉ được bán từ 01/02/2027; giá năm 2026 tính theo trung bình quý, từ năm 2027 theo trung bình tuần của giá đấu giá hạn ngạch EU ETS. Nếu nhà sản xuất đã thực trả một mức giá carbon tại nước xuất xứ (không được hoàn lại khi xuất khẩu và được thẩm định độc lập), khoản này có thể được khấu trừ vào số chứng chỉ CBAM phải nộp.
Thách thức và cơ hội cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
Việc tuân thủ CBAM đặt ra nhiều thách thức nhưng cũng mở ra những cơ hội mới:
- Thách thức về chi phí: Chi phí để mua chứng chỉ CBAM sẽ làm tăng giá thành sản phẩm, gây áp lực lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
- Thách thức về năng lực kỹ thuật: Việc kiểm kê khí nhà kính theo tiêu chuẩn EU đòi hỏi hệ thống quản lý dữ liệu hiện đại và sự am hiểu sâu sắc về các phương pháp tính toán hệ số phát thải.
- Cơ hội chuyển đổi xanh: Những doanh nghiệp tiên phong trong việc sử dụng năng lượng tái tạo, công nghệ sản xuất ít phát thải sẽ có lợi thế vượt trội, dễ dàng thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng bền vững của châu Âu.
VPL đồng hành cùng doanh nghiệp trong bối cảnh CBAM
Tại Viet Power Logistics (VPL), chúng tôi hiểu rằng những thay đổi về quy định quốc tế như CBAM có thể gây ra nhiều lo lắng cho quý doanh nghiệp. Là đơn vị giao nhận quốc tế, VPL có thể hỗ trợ khách hàng:
- Tư vấn quy định: Cập nhật liên tục các thông tin mới nhất về CBAM và các quy định hải quan liên quan để doanh nghiệp chủ động kế hoạch kinh doanh.
- Tối ưu hóa chuỗi cung ứng: Cung cấp các giải pháp vận tải đường biển và đường hàng không hiệu quả, góp phần kiểm soát chi phí logistics tổng thể.
- Hỗ trợ chứng từ: Đảm bảo bộ chứng từ xuất nhập khẩu được chuẩn bị chính xác, minh bạch, hỗ trợ tối đa cho việc báo cáo phát thải của đối tác tại EU.
Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là con đường bắt buộc để duy trì khả năng cạnh tranh quốc tế. VPL luôn sẵn sàng đồng hành cùng quý doanh nghiệp trên hành trình chinh phục thị trường EU đầy tiềm năng nhưng cũng đầy thách thức này.
Bài viết mang tính tham khảo, được VPL tổng hợp từ các nguồn công khai tại thời điểm đăng. Quy định có thể thay đổi – vui lòng liên hệ VPL để được tư vấn cho lô hàng cụ thể.